Γιατί το Linux δεν είναι ένα ακόμη εργαλείο

Είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο δουλεύεις.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι δεν σε εμποδίζει η άγνοια ενός εργαλείου· σε εμποδίζει η άγνοια του
εδάφους. Ο εκπαιδευόμενος που κολλάει σε ένα εργαλείο του L13 σχεδόν ποτέ δεν κολλάει στο
εργαλείο — κολλάει στο ότι δεν ξέρει πού έγραψε το αρχείο, γιατί δεν έχει δικαίωμα να το
διαβάσει, ή τι σημαίνει το μήνυμα σφάλματος.

Υπάρχει και δεύτερος λόγος, λιγότερο προφανής: τα συστήματα που θα ελέγχεις είναι συνήθως
Linux. Το να ξέρεις πώς είναι ένα κανονικά ρυθμισμένο σύστημα είναι προϋπόθεση για να
αναγνωρίσεις ένα κακώς ρυθμισμένο.

Μαθησιακοί στόχοι

• Πλοηγείται στο σύστημα αρχείων και εντοπίζει αρχείο από την περιγραφή του, χωρίς να
• Διαβάζει δικαιώματα και ιδιοκτησία, και λέει τι μπορεί και τι δεν μπορεί δεδομένος χρήστης
• Εκτελεί εντολή και ανακατευθύνει την έξοδο σε αρχείο τεκμηρίωσης
• Εξηγεί τη διαφορά χρήστη/root και γιατί δεν εργάζεται μόνιμα ως root
• Απαριθμεί διεργασίες και διακρίνει υπηρεσία από πρόγραμμα που έτρεξε ο ίδιος
• Βρίσκει την τεκμηρίωση μιας εντολής χωρίς Internet

Το Linux δεν έχει «δίσκο C». Έχει ένα δέντρο, με ρίζα το /. Όλα κρέμονται από εκεί,
συμπεριλαμβανομένων άλλων δίσκων.

Δεν απομνημονεύεις κατάλογο φακέλων. Χρειάζεσαι το σκεπτικό: κάθε τοποθεσία έχει ρόλο, και
ο ρόλος σου λέει πού να ψάξεις.

Πλοήγηση

pwd                    # πού βρίσκομαι
ls                     # τι υπάρχει εδώ
ls -l                  # με λεπτομέρειες — δικαιώματα, ιδιοκτήτη, μέγεθος, ημερομηνία
ls -la                 # και τα κρυφά (όσα ξεκινούν με τελεία)
cd /etc                # πήγαινε κάπου
cd                     # γύρνα στο σπίτι σου
cd ..                  # ένα επίπεδο πάνω

Απόλυτη διαδρομή ξεκινά από / και σημαίνει το ίδιο απ’ όπου κι αν είσαι. Σχετική
ξεκινά από εκεί που στέκεσαι. Στην τεκμηρίωση γράφεις πάντα απόλυτη — μια σχετική διαδρομή
σε σημείωση είναι άχρηστη σε όποιον τη διαβάσει αύριο (L07).

Εντοπισμός χωρίς να ξέρεις τη διαδρομή

Αυτός είναι ο στόχος 1, και είναι δεξιότητα που θα χρησιμοποιείς καθημερινά:

find /etc -name "*.conf"          # ονόματα που ταιριάζουν, κάτω από ένα σημείο
find /home -type f -newer αρχείο  # αρχεία νεότερα από κάποιο άλλο
find . -type d                    # μόνο φάκελοι, από εδώ και κάτω

Το find διαβάζει το δίσκο και είναι αργό αλλά πάντα ενήμερο. Υπάρχουν και εντολές που
ρωτούν προϋπολογισμένη βάση: αστραπιαίες, αλλά δείχνουν την κατάσταση της τελευταίας
ενημέρωσης, όχι του τώρα. ⧗ ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ — ποιες είναι διαθέσιμες εξ ορισμού στη
δηλωμένη έκδοση.

Η διάκριση έχει σημασία σε τεκμηρίωση: αν αναφέρεις ότι ένα αρχείο υπάρχει, το ερώτημα είναι
πότε το επιβεβαίωσες.

Κάθε αρχείο έχει έναν ιδιοκτήτη και μία ομάδα. Κάθε διεργασία τρέχει ως κάποιος
χρήστης. Όλη η πρόσβαση προκύπτει από τη σύγκριση αυτών των δύο.

whoami                 # ποιος είμαι
id                     # και σε ποιες ομάδες ανήκω

Το id είναι πιο χρήσιμο απ’ όσο φαίνεται: οι ομάδες σου καθορίζουν πρόσβαση που δεν έχεις ως
άτομο. Ένα αρχείο που δεν σου ανήκει μπορεί να είναι αναγνώσιμο επειδή ανήκεις στην ομάδα του.

Ο χρήστης root

Ο root παρακάμπτει τους ελέγχους δικαιωμάτων. Δεν είναι «διαχειριστής με περισσότερα
δικαιώματα» — είναι ο χρήστης για τον οποίο οι έλεγχοι δεν εφαρμόζονται.

Γιατί δεν δουλεύεις μόνιμα έτσι, ακόμη και στη δική σου VM όπου «δεν πειράζει»:

• Το λάθος γίνεται ανεπανόρθωτο. Ως απλός χρήστης, μια λανθασμένη εντολή σε αρχεία
  συστήματος απλώς αποτυγχάνει. Ως root, εκτελείται.
• Χάνεις τη διάγνωση. Το «άρνηση πρόσβασης» είναι πληροφορία — σου λέει ότι κάτι
  προστατεύεται. Ως root δεν το βλέπεις ποτέ και δεν μαθαίνεις τη δομή δικαιωμάτων του
  συστήματος που εξετάζεις.
• Χτίζεται συνήθεια. Η συνήθεια μεταφέρεται σε σύστημα πελάτη, όπου το ανεπανόρθωτο λάθος
  δεν είναι δικό σου.

Ο κανόνας: ανεβαίνεις σε δικαιώματα μόνο για τη συγκεκριμένη ενέργεια που τα χρειάζεται, και
κατεβαίνεις αμέσως. Όχι μόνιμη συνεδρία root, όχι «βάζω το πρόθεμα σε όλα για να μη
σκέφτομαι».

Η έξοδος του ls -l ξεκινά με δέκα χαρακτήρες:

-rw-r--r--  1 kali kali  1024 Aug  4 10:00 notes.txt
drwxr-xr-x  2 kali kali  4096 Aug  4 10:02 evidence

 -  rw-  r--  r--
 │   │    │    └── οι υπόλοιποι
 │   │    └─────── η ομάδα
 │   └──────────── ο ιδιοκτήτης
 └──────────────── τύπος:  -  αρχείο    d  φάκελος    l  σύνδεσμος

Τρία δικαιώματα ανά ομάδα: r ανάγνωση, w εγγραφή, x εκτέλεση.

Ανάγνωση των δύο παραδειγμάτων

-rw-r--r-- notes.txt, ιδιοκτήτης kali, ομάδα kali

drwxr-xr-x evidence — φάκελος, και εδώ αλλάζει η σημασία

Σε φάκελο τα ίδια γράμματα σημαίνουν άλλα πράγματα, και αυτό μπερδεύει σχεδόν όλους:

Η συνέπεια είναι αντιδιαισθητική: φάκελος με x αλλά χωρίς r επιτρέπει να ανοίξεις αρχείο
που ήδη ξέρεις, αλλά όχι να δεις τι υπάρχει. Και το w σε φάκελο επιτρέπει διαγραφή
αρχείου που δεν σου ανήκει — γιατί η διαγραφή τροποποιεί τον φάκελο, όχι το αρχείο.

Αυτό είναι το είδος λεπτομέρειας που παράγει πραγματικά ευρήματα.

Η αριθμητική μορφή

Θα δεις δικαιώματα και ως τρία ψηφία. r=4, w=2, x=1, αθροίζονται:

Το 600 το χρειάζεσαι στο L24: τεκμήρια που περιέχουν ευαίσθητο υλικό δεν είναι αναγνώσιμα
από άλλους λογαριασμούς του μηχανήματος.

Διεργασία είναι ένα πρόγραμμα που τρέχει τώρα. Έχει αριθμό, ιδιοκτήτη και γονέα.

ps aux                 # όλες οι διεργασίες, με χρήστη και εντολή
ps aux | grep ssh      # φιλτραρισμένα
top                    # ζωντανή εικόνα, ανανεώνεται

Το /proc που είδες στη §1 δεν είναι πραγματικά αρχεία στον δίσκο — είναι ζωντανή εικόνα
του πυρήνα παρουσιασμένη ως αρχεία. Γι’ αυτό μπορείς να «διαβάσεις» πληροφορίες συστήματος με
τις ίδιες εντολές που διαβάζεις κείμενο.

Πρόγραμμα ή υπηρεσία;

Ο στόχος 5. Η διάκριση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια — αλλάζει το τι σημαίνει το εύρημα.

Η τελευταία γραμμή είναι που έχει σημασία επιχειρησιακά: ό,τι επανέρχεται μετά από
επανεκκίνηση είναι μόνιμο, και η μονιμότητα είναι διαφορετικό εύρημα από κάτι που έτυχε να
τρέχει.

⧗ ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ — ο τρόπος απαρίθμησης υπηρεσιών στη δηλωμένη έκδοση.

Το shell διαβάζει ό,τι γράφεις, βρίσκει το πρόγραμμα, το τρέχει, δείχνει το αποτέλεσμα.

Πώς βρίσκει το πρόγραμμα

Υπάρχει μεταβλητή PATH με κατάλογο φακέλων. Το shell ψάχνει με τη σειρά και σταματά στο
πρώτο που ταιριάζει.

echo $PATH             # ποιοι φάκελοι, με ποια σειρά
which ls               # ποιο αρχείο θα τρέξει τελικά
type ls                # και τι είδους πράγμα είναι

Γιατί σε αφορά: αν δύο προγράμματα έχουν το ίδιο όνομα, τρέχει αυτό που βρίσκεται
νωρίτερα. Σε δικό σου μηχάνημα είναι απλώς χρήσιμο να το ξέρεις. Σε σύστημα που εξετάζεις, η
σειρά του PATH είναι κάτι που κοιτάζεις.

Μεταβλητές περιβάλλοντος

echo $HOME             # ο φάκελός σου
echo $USER             # ποιος είσαι
env                    # όλες

Αυτή είναι η γέφυρα με το L07, και είναι ο πιο άμεσα χρήσιμος μηχανισμός του μαθήματος.

εντολή >  αρχείο       # γράψε την έξοδο σε αρχείο (αντικαθιστά)
εντολή >> αρχείο       # πρόσθεσε στο τέλος
εντολή 2> αρχείο       # μόνο τα σφάλματα
εντολή >  αρχείο 2>&1  # έξοδο και σφάλματα μαζί
εντολή | άλλη_εντολή   # δώσε την έξοδο ως είσοδο στην επόμενη

Η σωλήνωση (|) συνδέει εντολές. Κάθε μία κάνει ένα πράγμα· η αλυσίδα κάνει τη δουλειά.

Γιατί αυτό είναι τεκμηρίωση, όχι βολικότητα

Στο L07 έμαθες ότι το ακατέργαστο αρχείο δεν επεξεργάζεται ποτέ. Η ανακατεύθυνση είναι
ο τρόπος με τον οποίο παράγεται:

ls -la /etc > /home/kali/evidence/03-raw/etc-listing.txt 2>&1

Τρία πράγματα το κάνουν τεκμήριο και όχι σημείωση:

1. Απόλυτη διαδρομή — κατανοητή από οποιονδήποτε, οπουδήποτε
2. Το 2>&1 — τα σφάλματα καταγράφονται μαζί. Ένα ακατέργαστο αρχείο χωρίς τα σφάλματά
   του είναι επεξεργασμένο, ακόμη κι αν δεν το άγγιξες
3. Καταλήγει στη δομή του EVIDENCE-TEMPLATE v1 (L24 §1)

Το βήμα που ακολουθεί —υπολογισμός hash— είναι το L24 §2. Εδώ έφτιαξες το αντικείμενο που
θα υπογραφεί.

Το λογισμικό εγκαθίσταται από αποθετήρια, όχι κατεβάζοντας αρχεία από ιστοσελίδες. Το
σύστημα γνωρίζει τι υπάρχει, τι εξαρτάται από τι, και τι πρέπει να ενημερωθεί.

⧗ ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ — οι ακριβείς εντολές και η συνιστώμενη διαδικασία ενημέρωσης για τη
δηλωμένη έκδοση.

Δύο κανόνες που δεν αλλάζουν:

Ενημέρωσε πριν εγκαταστήσεις. Ο κατάλογος διαθέσιμων πακέτων είναι τοπικό αντίγραφο· αν
είναι παλιό, ζητάς εκδόσεις που δεν υπάρχουν πια.

Μην προσθέτεις αποθετήρια τρίτων επειδή το είπε ένας οδηγός. Ένα αποθετήριο είναι πηγή που
εμπιστεύεσαι για να τρέχεις κώδικα ως root στο μηχάνημά σου. Η απόφαση είναι της ίδιας τάξης με
την επαλήθευση του L05 §2.

Τα μηνύματα του Linux είναι σύντομα και λένε ακριβώς τι συνέβη. Οι αρχάριοι τα προσπερνούν
και ψάχνουν τη λύση στο Internet.

Το Permission denied δεν είναι εμπόδιο. Είναι εύρημα. Σου λέει ότι κάτι προστατεύεται —
και το ποιος μπορεί να το φτάσει είναι ακριβώς η πληροφορία που καταγράφεις.

Ο στόχος 6, και η πιο ανθεκτική δεξιότητα του μαθήματος.

man ls                 # το εγχειρίδιο μιας εντολής
man -k δίκτυο          # αναζήτηση κατά λέξη-κλειδί
apropos permission     # το ίδιο, με άλλο όνομα
εντολή --help          # σύντομη περίληψη

Μέσα στο man: κύλιση με βέλη, αναζήτηση με /, έξοδος με q.

Γιατί αυτό αντί για αναζήτηση στο Internet:

• Είναι η τεκμηρίωση της έκδοσης που έχεις, όχι κάποιας άλλης
• Δουλεύει σε απομονωμένο εργαστήριο — και το δικό σου είναι απομονωμένο
• Σε συνηθίζει να διαβάζεις τι κάνει μια επιλογή αντί να αντιγράφεις γραμμή που δουλεύει

Το τελευταίο είναι το ουσιαστικό. Μια εντολή που αντιγράφτηκε και πέτυχε δεν διδάσκει τίποτα
και δεν μπορείς να την υπερασπιστείς σε αναφορά. Στο L07 η ερώτηση δεν είναι τι έτρεξες —
είναι γιατί εκείνη την επιλογή.

Θα σπάσει. Είναι μέρος της μάθησης, και γι’ αυτό η §0 ζήτησε snapshot.

Η σειρά:

1. Διάβασε το μήνυμα. Ολόκληρο (§8)
2. pwd και ls -l. Οι μισές απορίες λύνονται εδώ
3. man για την εντολή που απέτυχε (§9)
4. Σκέψου τι άλλαξες τελευταία. Σχεδόν πάντα φταίει αυτό
5. Επανάφερε το snapshot — και σημείωσε τι είχες κάνει

Το βήμα 5 δεν είναι ήττα. Είναι ο λόγος που υπάρχει το snapshot. Ένας εκπαιδευόμενος που
ξοδεύει τρεις ώρες επισκευάζοντας VM που μπορούσε να επαναφέρει σε δύο λεπτά έμαθε λιγότερα από
έναν που επανέφερε και προχώρησε.

Μόνο ανάγνωση, εκτός από το βήμα 5 που γράφει αποκλειστικά μέσα στον φάκελό σου.

1. Πλοηγήσου. Βρες όλα τα αρχεία ρυθμίσεων κάτω από το /etc που το όνομά τους περιέχει
   μια λέξη της επιλογής σου. Γράψε την εντολή που χρησιμοποίησες και γιατί αυτή.
2. Διάβασε δικαιώματα. Διάλεξε τρία αρχεία σε διαφορετικές τοποθεσίες. Για καθένα γράψε:
   ιδιοκτήτη, ομάδα, τι μπορεί ο ιδιοκτήτης, τι μπορείς εσύ, και από ποιο ακριβώς
   γράμμα το συμπεραίνεις.
3. Ένας φάκελος. Βρες φάκελο όπου έχεις x αλλά όχι w. Εξήγησε σε δύο προτάσεις τι
   σημαίνει αυτό πρακτικά.
4. Διεργασίες. Απαρίθμησε τις διεργασίες. Διάλεξε δύο: μία που ξεκίνησες εσύ και μία που
   ξεκίνησε το σύστημα. Πώς τις ξεχώρισες;
5. Παρήγαγε το τεκμήριο. Ανακατεύθυνε την έξοδο των βημάτων 1–4 σε αρχεία μέσα σε δομή
   EVIDENCE-TEMPLATE v1 στον φάκελό σου, με τα σφάλματα. Υπολόγισε hash για καθένα και
   φτιάξε manifest (L24 §5).
6. Τεκμηρίωση. Διάλεξε μία επιλογή που χρησιμοποίησες χωρίς να είσαι σίγουρος. Βρες τι
   κάνει μέσα από το man, με το εργαστήριο απομονωμένο, και γράψε τι έμαθες.

Βαθμολόγηση

Άμεση αποτυχία: εργασία ως root σε βήμα που δεν το χρειάζεται.

≈6 από 40 ερωτήματα στο FA-PILOT-1: ανάγνωση συνόλου δικαιωμάτων και τι επιτρέπεται σε
ονομασμένο χρήστη· «πού θα έψαχνες για Χ»· διάκριση διεργασίας από υπηρεσία· ερμηνεία μπλοκ
εξόδου. Τουλάχιστον ένα δίνει πραγματική έξοδο και ζητά γραπτή ερμηνεία, όχι επιλογή.

Απόφαση: γράφτηκε ενιαίο. Σε μελλοντική επέκταση πέραν του ορίου, διασπάται σε «σύστημα
αρχείων και δικαιώματα» + «διεργασίες, shell και πακέτα» — όχι συμπίεση.